Image Alt

Franse guillotine laat koppen rollen bij De Waag in Amsterdam

In 1812 worden er op de Nieuwmarkt voor het eerst misdadigers terechtgesteld met een guillotine. In 1854 voor het laatst. Maar in 1988 voelt menig Amsterdammer er voor om het toestel in ere te herstellen; zij zien maar wat graag de kop van de beroemde Franse ontwerper Philippe Starck rollen, vanwege zijn in hun ogen respectloze ontwerp voor een nieuwe vleugel aan De Waag.

Guillotine op de Nieuwmarkt, getekend door Gerrit Lamberts, 1812

x

Humane doodstraf

De guillotine werd uitgevonden door de Franse arts Joseph Guillotin. Bij het uitbreken van de Franse Revolutie in 1789 stelde hij voor om dit instrument te gebruiken om ter dood veroordeelden te executeren. Dit werd gezien als een humanere methode dan met de galg of een bijl. De vlijmscherpe valbijl kon het vonnis snel en feilloos voltooien.

x

Tijdens de Republiek werden in Amsterdam terechtstellingen in de regel uitgevoerd op een schavot dat speciaal voor die gelegenheid werd opgebouwd tegen het stadhuis op de Dam. Nadat koning Lodewijk Napoleon in 1808 het stadhuis had verbouwd tot paleis werd de Nieuwmarkt plaats van executie. 

x

Bouwtekening van de guillotine

x

Executie gifmengster in Amsterdam

Op 15 juni 1812 wordt er de doodstraf voltrokken van Hester Rebecca Nepping en haar twee medeplichtigen: haar minnaar Gerrit Verkerk en haar dienstmeisje Adriana van Rijswijk. Met rattenkruid hebben ze eerst een oude vrouw die bij Hester inwoonde vergiftigd, daarna Hesters vader en ten slotte haar man. Dit is de eerste keer dat de guillotine in Amsterdam in actie komt. Hij is al met al maar een paar maal gebruikt, in 1854 daalt het vlijmscherpe mes voor het laatst.

x

De Waag door de eeuwen heen

De Waag op de Nieuwmarkt is een voormalige stadspoort die eind 15e eeuw wordt gebouwd voor 5305 guldens en vier stuivers. De poort krijgt in de 17e eeuw een nieuwe functie als Waaggebouw. In het gebouw vestigen zich de gilden van de metselaars, schilders, chirurgijns (artsen), smeden, koekenbakkers en schoenlappers. Op 16 januari 1632 schildert Rembrandt van Rijn er zijn beroemde Anatomische les van dr. Nicolaes Tulp. 

x

Het voor een les gebruikte lichaam moest van een geëxecuteerde crimineel zijn, deze keer van de 41-jarige Aris Kindt (Adriaan Adriaansz.). Hij was eerder die dag opgehangen voor diefstal.

x

In 1820 verliest de Waag zijn functie. In de 19e eeuw doet het gebouw o.a. dienst als stadsschermzaal, brandweerkazerne en gemeentearchief. In de 20e eeuw is er kortstondig het Amsterdams Historisch Museum in gevestigd, van 1932-1987 het Joods Historisch Museum.

x

Ontwerp Philippe Starck iets té ‘gewaagd’

Eind 20e eeuw komt het leeg te staan en in 1987 komt Stichting Centrum De Waag met een ambitieus plan om er een centrum voor kunst, media en informatica van te maken, inclusief een ‘grand café’, te ontwerpen door de modernistische Parijse architect Philippe Starck. Tot afgrijzen van velen ontwerpt hij o.a. een enorm grote glazen uitbouw, waarvoor een gedeelte van de eeuwenoude buitenmuur zal moeten wijken. Voor deze gerealiseerd kan worden, gaat de opdrachtgevende stichting tot opluchting van velen failliet. Wel zijn er dan al palen geheid en is er een betonvloer onder de bestrating gelegd, waarop de uitbouw zou komen. Dat zal de 15e-eeuwse fundering van de Waag, die op korte paaltjes, zogenaamde ‘stieten’ staat, geen goed hebben gedaan.

x

Om duidelijk te maken hoe volstrekt misplaatst de glazen uitbouw zou zijn, monteerde de voorzitter van het Amsterdam-overleg de perspectieftekening in een 17e-eeuwse prent.

x

Uiteindelijk is er na een grote restauratie sinds 1996 een Grand Café op de begane grond en huist er de Waag Society (voorheen: Maatschappij voor Oude en Nieuwe Media) van Marleen Stikker.

Reageer