Image Alt

‘La demeure humaine’ in Amsterdam

Loop je in Amsterdam op het Westeinde, kijk dan eens naar Het menselijk verblijf. Nee, dat is niet bijnaam van het gebouw van De Nederlandsche Bank dat daar staat; de begrippen ‘bank’ en ‘menselijk’ gaan niet echt lekker samen, zo leerde o.a. de kredietcrisis in 2008. Ik heb het over het kunstwerk La demeure humaine (Het menselijk verblijf) van de in Wit-Rusland geboren Franse beeldhouwer Ossip Zadkine (1890-19067).

x

x

Ossip Zadkine

DeWit-Russische vader en Schotse moeder van Zadkine stuurden hem op zijn vijftiende van Smolensk naar een neef van zijn moeder in Engeland. Na een studie aan de Arts and Crafts School in Londen vestigde hij zich vanaf oktober 1909 in Parijs. In de Eerste Wereldoorlog diende hij in het Franse leger als soldaat-brancardier en raakte gewond bij een gasaanval. Rond 1918 verkreeg hij de Franse nationaliteit. In 1941 vluchtte Zadkine voor de Duitse bezetters naar Amerika. In 1946 keerde hij terug naar Parijs en het jaar er op betrok Zadkine zijn oude atelier aan de Rue d’Assas en ging hij lesgeven aan de Académie de la Grande Chaumière. Honderden kunstenaars hebben daar les van hem gekregen, waaronder de Nederlandse kunstenaar Jan Wolkers. Over hem straks meer.

x

Ossip Zadkine

x

De verwoeste stad

In Nederlands is Zadkine vooral bekend van zijn standbeeld De verwoeste stad op Plein 1940 in Rotterdam, gemaakt naar aanleiding van het Duitse bombardement op de stad (14 mei 1940). Het bronzen beeld, Jan Wolkers vond het ‘het mooiste monument van heel Europa’, stelt een menselijke figuur voor zonder hart, symbool voor het hart van Rotterdam dat verloren ging bij het bombardement. Wat me weer terug brengt naar De Nederlandsche Bank in ons nul20, want ‘een mens zonder hart’, is voor velen dé karakteristiek van een bankier?

x

De verwoeste stad’ in Rotterdam

x

Gevelbreker

De Nederlandsche Bank gaf Zadkine opdracht een plastiek te ontwerpen voor hun nieuwe gebouw van architect Marius Duintjer aan het Frederiksplein. Het beeld moest tevens dienen als onderbreking van de 110 meter brede, kaarsrechte voorgevel. Dat een buitenlandse kunstenaar werd ingeschakeld door een Nederlands staatsbedrijf leidde tot protesten van Nederlandse beeldhouwers.

Het beeld, een derde versie, werd in juni 1966 op een hoogte van acht meter op een uit de voorgevel stekende console geplaatst. Volgens de maker vormde het werk een synthese tussen architectuur en de scheppende mens.

‘La demeure humaine’ in 1967

x

Overigens was het bankgebouw toen nog lang niet af. Ook niet toen Zadkine op 25 november 1967 overleed. Wel werd het beeld twee dagen later, op 27 november, al onthuld als eerbetoon aan de maker. In de jaren tachtig verhuisde het beeld naar een plek tussen de rechthoekige en de ronde toren. En eind 1990 kwam het op een bronzen tafel te staan bij de brug naar het Westeinde.

Tijdens een grote verbouwing van 2009-2011 stond het kunstwerk in de weg en werd het op de Apollolaan geplaatst als onderdeel van ArtZuid.

x

Jan Wolkers

De nog jonge Jan Wolkers was een bewonderaar van Zadkine. En tot zijn grote vreugde kreeg hij een beurs om zeven maanden bij Zadkine in Parijs te gaan studeren. Op 1 februari 1957 arriveerde hij op het Gare du Nord. Met onder andere een schrijfmachine die hij die ochtend in een impuls had gekocht. Het was de typemachine waarop hij het leeuwendeel van zijn literaire oeuvre zou schrijven. ’Ik wist eigenlijk niet wat ik er mee wilde gaan doen, ik had helemaal niet het plan om te gaan schrijven. Is dat niet wonderbaar?’.

x

Zadkine geeft les aan de Académie de la Grande Chaumière, Parijs

x

De lessen die alleen ’s morgens plaatvonden, vielen Wolkers tegen. En Ossip Zadkine, zevenzestig jaar oud toen, bezocht alleen op vrijdag het atelier. Wolkersbesloot daarom in de middaguren óók in de leer te gaan bij de Franse beeldhouwer Emmanuel Auricoste. Dit tot ongenoegen van Zadkine die vond dat Wolkers moest kiezen. Auricoste zei tegen Wolkers dat hij niet kon begrijpen hoe iemand die zo intelligent was om bij hem te komen studeren, tegelijk bij Zadkine werkte. Wolkers koos voor Auricoste. De tijd die hij overhield, gebruikte hij om de stad af te schuimen. Wolkers: ‘Achteraf moet ik bekennen dat ik veel meer geleerd heb van Parijs met z’n musea dan van Zadkine.’ 

Een stel gebroken chocoladeletters

Tien jaar later kon La demeure humaine van zijn vroegere leermeester hem evenmin bekoren. Hij betitelde het kunstwerk als ’een stel gebroken chocoladeletters’. 

x

Jan Wolkers met Monique van de Ven en Rutger Hauer (hoofdrolspelers in Turks Fruit) voor zijn ‘menselijk verblijf’, de atelierwoning op Zomerdijkstraat 22, in Amsterdam Zuid.

x

Hopelijk is het voor de wandelaars door Frans Amsterdam, wel genieten van het kunstwerk. Al is het alleen maar omdat het afleidt van het kolossale gebouw van DNB, dat al vele jaren hooggenoteerd staat… in de lijst van lelijkste gebouwen van de stad. 

x

De Nederlandsche Bank met op de voorgrond La demeure humaine

Reageer