Image Alt

Laat PARYS niet aan je neus voorbijgaan

Pfff… wát een verkeerschaos toch in de Damstraat en Oude Doelenstraat; nietsontziende fietsers, zigzaggende toeristen, vrachtwagens, skaters en scooters, fietstaxi’s, bierwagens, veegauto’s en wat er zich nog meer door die smalle straatjes perst. Kijk goed links, kijk rechts, zoek een veilig plekje, om de hoek op de Oudezijds Voorburgwal en kijk dan omhoog naar de vreemde geveltop op nummer 232: PARYS mag u niet missen!

x

De geveltop van Oudezijds Voorburgwal 232

x

De familie Mamouchette

Het pand op Oudezijds Voorburgwal 232 staat vanouds bekend als ‘PARYS’ naar de eigenaar,  koopman Pieter Parys genaamd, die het huis in 1626 had gekocht en er een gevelsteen in had laten aanbrengen. Omstreeks 1715 kreeg het pand zijn huidige voorgevel. Het was toen in bezit van de uit noordwest Frankrijk afkomstige familie Mamouchette of Mamuchet. Opvallend is de rijke en mooie gepolychromeerde top van de halsgevel, met alliantiewapens en een gebeeldhouwde kop.

Een adellijke familie had de mogelijkheid het heraldiek wapen op de gevel aan te brengen. Dat was zij zelfs aan haar stand verplicht. Bovendien werd de familienaam vaak in beeldschrift weergegeven. Huisnummering bestond in die tijd nog niet en zo kon men het pand van de familie makkelijker herkennen.

x

Vier gigantische neuzen?

De alliantiewapens zijn afkomstig van wisselhandelaar Jan Frederik Mamuchet, heer van Houdringe (overleden in 1720) en zijn vrouw Catherina van Heusden. Een alliantiewapen is een wapentekening waarop twee wapenschilden, soms met hun pronkstukken zoals schildhouders samengevoegd tot een geheel. Een dergelijk wapen werd en wordt door een echtpaar gebruikt. Overig

De gebeeldhouwde kop en de drie koppen in het alliantiewapen hebben opvallend grote neuzen, zo lijkt het. Sommigen beweren dat dit een karikatuur is, gebaseerd op de Franse naam Mamouchette, die ‘mijn snuit(er)’ zou betekenen. Het Franse ‘mouchette’ is etymologisch te herleiden tot ‘kaarsensnuiter’. De sprong naar ‘je neus snuiten’ of ‘snoet’ is dan denkbaar. 

Maar waarom zou je zulke joekels van neuzen op ‘je voorgevel’ plaatsen, om het zo maar eens te zeggen.

Zagen de Mamuchetjes er in het echt ook zo uit? Wellicht waren hun reuzenneuzen net zo’n afwijking als de ‘Habsburgse kin’, de extreem ver uitstekende onderkaak van de Spaanse en Oostenrijkse koningen en koninginnen van de Habsburg-dynastie; een familietrek die vermoedelijk te maken had met inteelt.

x

De ‘royale’ kin van Karel V

x

Een betere verklaring*

De Franse beschrijving van het wapen luidt : D’argent au chevron de gueules accostées de trois têtes de Sarrasin de carnation à becs de corbeaux. Cimier un Sarrasin issant à bec de corbeau accosté de deux plumes d’autruche d’argent et de gueules.

Vertaling

In zilver een hoge, rode keper, vergezeld van drie Sarraceense manshoofden van vleeskleur met ravensnavels. In het helmteken een uitkomende Sarraceen met een ravensnavel en twee struisvogelveren van zilver en keel.

De term Sarracenen werd gebruikt voor moslims uit het Midden-Oosten, vaak met betrekking tot de kruistochten. Het zou dus kunnen verwijzen naar de handelsbetrekkingen die vanuit dit huis hebben bestaan met Palestina. Maar waarom dan snavels? 

Er hangt een portret van ene Jehan Mamuchet in het Centraal Museum in Utrecht. Vermoedelijk een voorvader. Op het paneel staat het ook wapenschild, hier zijn de Saracenen vogels met ravensnavels.

Snavels dus en geen neuzen, maar het blijft raadselachtig.

x

Vanaf 1720 krijgt de klauwstukken aan weerszijden van de gevel in het midden een onderbreking door middel van een lijstje. Hierdoor lijkt het alsof er twee klauwstukken boven elkaar ontstaan. Ook krijgen veel gevels een symetrische kuif: de Louis XIV stijl is in de mode geraakt. Deze halsgevel op Kloveniersburgwal 9 voldoet er helemaal aan.

x

Louis XIV halsgevel

De gevel van PARYS is een schoolvoorbeeld van halsgevels in Lodewijk XIV-stijl. In het begin van de 18de eeuw dient deze stijl zich aan, een Franse vormgeving die bijzonder goed was toe te passen op de Amsterdamse halsgevel. De klauwstukken worden dan versierd met acantusbladeren, maar aanvankelijk zijn de ornamenten nog plomp en lobbig (zoals bij Noordermarkt 15) uit 1701). Daarna worden rijkere vormen ontwikkeld. Het fronton waarmee de top wordt afgesloten, krijgt een sierlijke lijstachtige vorm (soms driepasvormig) en wordt afgesloten met een kuif. De rijke versiering in het fronton loopt soms over in een versiering rond de hijsbalk. Hiervan zijn veel voorbeelden van te vinden in de binnenstad. Een kwestie van goed rondneuzen…

x

Reageer