Image Alt

Napoleon: water (l’eau) in Amsterdam

‘Proost’ of, zoals de Fransen zeggen, ‘santé!’ Maar in grote steden als Amsterdam was het drinken van water vaak niet zo gezond. Tot midden in de 19e eeuw werd drinkwater er opgepompt uit rivieren en grachten die fungeerden als open riolen. Door het drinken van met uitwerpselen verontreinigd water stierven veel mensen aan besmettelijke ziekten.  

x

Spotprent: Napoleons zit onverschillig te badderen terwijl zijn lijdende Franse volk door een engel een vredesboeket aangeboden krijgt.

x

Vers water uit de Vecht

Ondanks stedelijke wetten die verboden om dode dieren, slachtafval en mest in het water te gooien en  ‘gemakken’ aan de waterkant te hebben, moet het toch dagelijkse praktijk zijn geweest. De stank moet verschrikkelijk zijn geweest. Voor wie het kon betalen was er drinkwater dat met waterschepen werd gehaald uit de Vecht bij Weesp. En veel mensen dronken regenwater dat van de daken door loden pijpen werd opgevangen. Van loodvergiftiging had men nog nooit gehoord. 

x

Waterschip en IJsbreker op de Amstel

x

Napoleon wil schoon water

De keizer blijkt bij zijn bezoek aan Amsterdam in 1811 goed op de hoogte te zijn van de gevaarlijke manier waarop de bevolking aan drinkwater kwam. Napoleon had de Parijzenaars, met de aanleg van het Canal de l’Ourcq, al laten zien welk belang hij hechtte aan schoon water voor het bestaan van een stad. Hij geeft opdracht een commissie in te stellen om met voorstellen voor verbetering van het drinkwater in Amsterdam te komen en de mogelijkheid van een metalen waterleiding vanaf Vreeland te onderzoeken. Daar komt uiteindelijk niets van terecht. Pas in 1853 heeft Amsterdam als eerste stad in Nederland een waterleidingsysteem. Er is vanuit de duinen een 3,5 km lang kanaal, een aantal zandfilters en een buizensysteem van 23 km aangelegd. Het duinwater is voor één cent per emmer te koop in het centrum van Amsterdam.

x

Heerlijk, helder … duinwater te koop

x

Lekker overal in bad 

Napoleon hield enorm van een bad met gloeiend heet water. Hij kende geen enkele gêne en zat rustig in bad in de aanwezigheid van anderen, thuis of in zijn kampement tijdens veldtochten. Als hij ten strijde trok, nam hij zijn eigen bad mee. 

x

Het bad van Napoleon op Elba

x

Keuls wonderwater

Kölnisch Wasser werd oorspronkelijk verkocht als een wondermiddeltje (aqua mirabilis) tegen allerhande klachten. De Franse bezettingstroepen zonden het aan hun familie in Frankrijk en noemden het eau de cologne. In 1810 vaardigde Napoleon een decreet uit dat recepten van geneesmiddelen niet langer geheim mochten zijn. Om de samenstelling te beschermen werd ‘4711’ (het huisnummer van de fabrikant) voortaan als reukwater verkocht. In hoge kringen werd de verfrissende cologne direct omarmd en niet alleen gebruikt om lekker te ruiken, maar ook voor persoonlijke hygiëne. Ook Napoleon was er gek op. Na elk bad liet hij zich er bij de hoofdbewassing mee besprenkelen. 

x

x

Fransen maken Amsterdamse grachten veiliger 

In 1812 besluiten de Fransen iets te doen aan het grote aantal mensen dat `s avonds in de onverlichte grachten valt en verdrinkt. Bewoners aan de grachten worden verplicht om koorden te spannen langs de waterkant, maar al snel verwatert die maatregel weer. 

Tegenwoordig staat er een laag hekje langs. Toch overlijden er nog altijd zo’n 6 mensen per jaar door een val in de gracht. Meestal mannen, die met een slok op gaan plassen in de gracht. Door het plassen daalt de bloedsuikerspiegel waardoor ze, mede door de alcohol, duizelig worden en voorover in het water plonzen. 

x

Veilig plassen

x

In 1931 wordt Jordaan-bewoner Dirk Rietveld gehuldigd omdat hij 74 mensen, 2 honden en een paar katten gered heeft van de verdrinkingsdood in de Amsterdamse grachten. Dirk, bijgenaamd de Waterduiker, werkte in pakhuizen langs de grachten. Daar zag hij regelmatig iemand in het water vallen en het redden werd voor hem een gewoonte. Vaak stond hij kandidaat voor medailles en speciale beloningen. iets waar hij zichzelf voor aanmeldde. Hij was ook de enige bron van informatie; in de politierapporten staan slechts 10 reddingen gedocumenteerd.

x

Dirk, mét medailles

Reageer